USD87.45EUR95.88RUB1.07
24.kg

Кыргыз тил усулу. Виктория Кринвальд мамлекеттик тилди кантип тез үйрөтүүдө?

14:30, 20 января 2026, Бишкек - 24.kg

Улуту боюнча немис Виктория Кринвальд 17 жылдан бери Кыргызстанда жашап, өзүнүн методикасы менен кыргыз тилин окутуп келет. Ал учурда кыргыз филологиясы бөлүмүндө окуйт жана өзүнүн окуу программасын иштеп чыгууну улантууда.

Виктория 24.kg агенттигине мамлекеттик тилди кантип тез өздөштүрүү керектиги жөнүндө айтып берди.

Виктория Кринвальд

Виктория, тажрыйбаңыз менен бөлүшө аласызбы? Кыргыз тилин кантип үйрөндүңүз жана эмне үчүн билимиңизди башкалар менен бөлүшүүнү чечтиңиз?

Мен Казакстанда төрөлүп, бешинчи класска чейин казак мектебинде окугам. Кошуналар, досторум — баардыгы мага кыргыз тилине окшош казакчаны тез сүйлөөгө жардам беришти.

Мен 10 жашымда Кыргызстанга көчүп келдик. Албетте, башында бир аз кыйынчылыктар болду. Кээде эки тилди чаташтырып алчумун, бирок убакыттын өтүшү менен баары жакшы болуп кетти.

Англис тилин үйрөнүү мага салыштырмалуу оңой болду. 17 же 18 жашымда балдарга тил үйрөтө баштадым. Бир аз убакыттан кийин кыргыз тилинде репетиторлук кылып көрүүнү ойлондум. Жарнама берип, алгачкы окуучуларымды топтоп, аларга мектеп окуу китептери менен сабак бере баштадым. Биз үй тапшырмаларын аткарып, лексиканы үйрөнүп, тексттерди котордук. Мен акырындык менен тажрыйба топтодум.

Учурда кыргыз филологиясын сырттан окуп жатам. Мен жөн гана диплом алып койбостон, бул тармакты тереңирээк изилдегим келет

— Сиздин окутуу усулуңуз классикалык ыкмалардан эмнеси менен айырмаланат?

— Мен орус жана кыргыз тилдерин салыштырып, аны окуучуларыма жөнөкөй, жалпак сөздөр менен жеткирүүгө аракет кылам. Өзүмдү алардын ордунда элестетип, кимдир бирөө мага тилди кантип түшүндүрүп беришин каалайт элем деп ойлоном.

Орус тилинде «сиз» сыяктуу жактоочтор бар. Кыргыз тилинде өзүнчө жактооч жок, бирок анын бул маанини бере турган — «сыз» мүчөсү бар. Мисалы, мен «канты жок чай» деп айткым келет дейли. Кыргыз тилинде ал «кантсыз чай» болот.

Чынын айтсам, мен өзүмдүн окуу китебимди түзөм деп эч качан ойлогон эмесмин. Бирок акыл-эсимде анын элеси, пайдубалы пайда болуп, кийинчерээк билгилерди топтоп, жазып жүрдүм. Менин окуу китебим ушундайча пайда болгон. Анда этиштердин, сын атоочтордун жана башкалардын өзүнчө таблицалары камтылган. Мен окутуу усулумда баарын жалпак тил менен жөнөкөй, түз салыштырууларды колдонуп түшүндүрүүгө аракет кылам. Ошондо окуучулар чоң кыйынчылыктарга туш болушпайт, анткени ар бир тил өзүнчө татаал эмеспи.

Бирок, жеке мен үчүн кыргыз тили толук логикага негизделген. Анын биринчи сабакта эле жаттап алууга боло турган так формулалары жана түзүмдөрү бар. Мен сөз айкаштарын эмес, тескерисинче, окуучулар өздөрү сүйлөмдөрдү түзө алышы үчүн логиканы өнүктүрүүгө аракет кылам. Менимче, сиз тилдин түзүмүн үйрөнө баштаганда жана логикага тереңирээк киргенде, алда канча кызыктуу болуп калат.

— Ким менен иштөө кызыктуураак? Балдарбы же чоңдор мененби?

—Көптөгөн балдарга үй тапшырмасын аткарууда жардам керек. Бул өзгөчө коронавирус пандемиясы учурунда абдан байкалды. Көптөгөн ата-энелер балдары эки деген баа алып, бул алардын жалпы окуу көрсөткүчтөрүнө терс таасирин тийгизип жатканын көз жаштары менен айтып жатышты.

Башында мен үй тапшырмаларын аткаруунун үстүндө иштедим, даяр шаблондорум бар болчу, бирок мунун балага анчалык деле жардамы же пайдасы жок экенин түшүндүм.

Ошентип, Telegram каналын ачуу идеясы пайда болду. Адегенде, ал жакка ар кандай сөздөрдү жана жөнөкөй сөз айкаштарын жарыялап, түрдүү викторина жана тесттерди өткөрдүм. Анан чоңдордун активдүүлүгүн байкадым. Алар өз алдынча үйрөнүп, андан кийин балдарына түшүндүрүп берерин билдим.

Чоңдор менен иштөө мага кызыктуураак деп эсептейм. Алар комментарий, сабактар боюнча ой пикирлерин калтырышат жана суроолорду беришет. Жоопторду издеп жатып, мен теманын маңызын түшүнүү үчүн тереңирээк изилдейм жана жаңы идеялар пайда болот. Чоңдор тил үйрөнүүгө көбүрөөк ынтызар жана ал эмне үчүн керек экенин түшүнүшөт.

Сиздин курстарыңыздарга кимдер келет? Медицина кызматкерлери же мугалимдер барбы, анткени алар дагы мамлекеттик тилди билиши керек?

Ар кандай кесиптин ээлери келишет. Көптөрү тилди билиши керек болгондуктан же жумушта кандайдыр бир талаптарга туш болгондуктан эле келбегенин айтышты. Алар жөн гана тилдин түзүлүшүн жана логикасын түшүнүп, аны үйрөнсө болорун билишет. Айрымдары 40 же 50 жылдан бери Кыргызстанда жашашат жана ошондой эле тилди каалашынча, кенен үйрөнүүнү чечишкен.

Адамдардын «эркин сүйлөшүүсүнө» көбүнчө эмне тоскоол болот? Коркуубу, уялчаактык же башка нерсеби?

Ар кимдин өзүнүн түшүндүрмөсү бар. Балким, алар жөн гана каалашкан эмес, же мурда ойлонушпаган, же чындап тартынчаак болушкан.

Кээде базардагы сатуучудан кыргызча бир нерсе сурасаң, күлүшү мүмкүн. Бул сенин каталарыңдан же акцентиңден эмес, жөн гана кыргыздарга адаттан тыш угулат. Мен да ушул сыяктуу жагдайларга туш болгом. Мисалы, мен айдоочудан кыргызча автобус аялдамасына токтоону сурансам. Алар күлөт, бирок тилди билгениң үчүн сөзсүз мактап, кубатташат.

Ошондуктан мен так айта алам: уялба, жөн гана көбүрөөк машыгуу керек. Ката кетирүүнүн уяты жок, ар бир адам чет тилди ушинтип үйрөнөт. Эгер кимдир бирөө сизге күлсө, жообуна жылмайып коюңуз.

Жок дегенде, эң төмөнкү тиричилик деңгээлде сүйлөө үчүн канча убакыт талап кылынат?

Кайсы тилди болбосун үйрөнүү үчүн күч-аракет, убакыт жана туруктуулук талап кылынат.

Мисалы, студент жумасына үч жолу бир сааттан сабакка катышат дейли. Албетте, бул жетишсиз. Мындай темп менен төмөнкү базалык деңгээлде сүйлөө үчүн бир жыл же андан көп убакыт талап кылынат. Бирок, эгерде адам менин сабактарымдан тышкары кошумча иш-аракеттер менен алектенсе: адабий китеп окуу, тасма көрүү, ыр угуу, машыгуу (базарда, коомдук транспортто, дарыканада сүйлөө) болсо — бул процесс дагы тездейт.

Өзгөчө ырларды угууну сунуштайм. Бул менин башымдан өттү. Бир кезде кыргыз эстрада ырларын абдан жактырып, тынымсыз угат элем. Кыргыз ырлары абдан уккулуктуу,башкача угулат.

Менин көптөгөн окуучуларым бир-эки ай сабак алгандан кийин шаардын айланасындагы жарнама, белгилерди байкап, тааныш сөздөрдү угушат. Андан кийин терең изилдөөгө киришет, демек, алар жакында сүйлөй башташат. Албетте, ийгилик жеке жөндөмдөргө жана эс тутумга жараша болот.

Көбүрөөк машыккысы келгендер үчүн бизде баарлашуу клубу бар. Бул жерде биз аларга ачылууга, эркин сүйлөшө баштоого жана тартынуу менен уялчаактыкты жеңүүгө жардам беребиз.

Мен жалгыз окутпайм, командада эжемди кошкондо бир нече мугалим бар. Алардын баары менин усулумду колдонушат.

Сиз акысыз кыргыз тили курстарын ачтыңыз. Долбоор кандай жүрүп жатат?

Акысыз курстарды бир жыл боюу өткөрдүм. Үч топко бөлүп, шаардын үч башка жерине бардым. Ишимден ырахат алдым, бош орундар жок болчу. Менде дагы эле ошол шыктануу бар, бирок мүмкүнчүлүктөр анчалык көп эмес. Ар бир чоң киши сыяктуу эле, менин да ар кандай жагдайларым, тынчсызданууларым, үй-бүлөм, балдарым жана күнүмдүк жашоом бар, мунун баары убакытты талап кылат. Ошондуктан мен долбоорду токтотуп койдум, бирок көптөгөн пайдалуу маалымат менен бөлүшүп жаткан акысыз Telegram каналымды иштетип жатам.

— Тилди үйрөнүүгө болгон кызыгууну кантип узак мөөнөткө сактап калууга болот?

— Баары адамдын жеке суроо-талаптарына жараша болот. Балким, кээ бирөөнө эки же үч курс жетиштүү. Сабак канчалык кызыктуу болсо, адам сабактарды улантууга ошончолук шыктанат.

Чындыгында, тилди үйрөнүүгө болот. Айрыкча кыргыз тили логикалуу, шайкеш жана так структуралары жана формулалары бар. Мына ушул түшүнүк адамдарды курстарга жазылууга кызыктырып, мүмкүндүк ачууда.

Мисалы, ардагерлер курстарда пайда менен кызыктууну айкалыштырып, баарлашуу үчүн келишет. Алар үчүн курстар күнүмдүк тиричиликтен алыстап, коомдук иш-чараларга активдүү катышууга жардам берген  жолу болуп саналат.

 

БАЙЛАНЫШТАР

СОЦИАЛДЫК ТАРМАКТАР

TelegramYouTubeWhatsAppFacebookInstagram

© АА «24.kg» - Кыргызстандын жаңылыктары. Бардык укуктар корголгон. Бул веб-сайтта жайгаштырылган бардык маалымат жеке пайдалануу үчүн гана арналган жана АА «24.kg» жазуу түрүндөгү уруксатысыз таратылышы мүмкүн эмес. Редакция кайра басылган материалдардын жана айрым адамдардын пикирлеринин мазмунуна жоопкерчилик тартпайт. +18